Zamir
📝 Zamir (Adıl) Nedir?
İsimlerin yerine kullanılabilen ve isimlerin cümledeki görevlerini üstlenen sözcüklerdir. (Örneğin: "Ayşe" diye seslenmek yerine "Sen" demek gibi.)
1. Kişi (Şahıs) Zamirleri
İnsan isimlerinin yerini tutan zamirlerdir.
Sözcükler: Ben, sen, o, biz, siz, onlar. (Ek alabilirler: Bana, sana, bizi...)
Örnekler:
"Benim sevgim ikimize de yeter," dedim.
"Sizler, yani gençler, yarının umutlarısınız."
"O, seni sordu." (İnsan kastedildiği için kişi zamiri)
⚠️ Dikkat: "O" sözcüğü cansız bir varlık veya hayvan için kullanılırsa İşaret Zamiri olur.
Örnek: "O, güzel bir şiirdi." (Şiiri kastettiği için İşaret Zamiri)
Dönüşlülük Zamiri
Şahısları pekiştiren ve işin özne tarafından bizzat yapıldığını bildiren zamirdir.
Sözcük: Kendi
Örnek:
"Bu soruları sen kendin çöz."
3. İşaret Zamirleri
İsimlerin yerini işaret yoluyla tutan zamirlerdir.
Sözcükler: Bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar, öteki, beriki...
Örnek:
“Bu elbiseyi alalım, bunu çok beğendim."
Bu elbiseyi: İşaret Sıfatı (İsmin önünde)
Bunu: İşaret Zamiri (İsmin yerini tutmuş)
Örnek:
"Şundan bundan mutluluk dilenmeyi bırak."
(şundan-bundan belgisiz zamir)
Örnek:
"Bu elbiseler benim, o etekler senin." (Burada “bu” elbiseler ve “o” etekler sıfattır, çünkü isimlerin önündedir.)
3. Belgisiz Zamirler
İsimlerin yerini kesinlik bildirmeden, belli belirsiz tutan sözcüklerdir.
Sözcükler: Kimse, hepsi, herkes, tümü, hiçbiri, başkası, biri, birçoğu, birkaçı, bazısı, şey...
Örnek:
"Biri seni sordu." (Biri belgisiz zamir. Kim olduğu belli değil)
Örnek:
"Birkaçı futbol oynadı, diğerleri voleybol."(“Birkaçı” ve “diğerleri“ belgisiz zamir )
4. Soru Zamiri:
İsimlerin yerini soru yoluyla tutan sözcüklere soru zamiri denir. Cümledeki soru anlamı soru zamirleriyle sağlanır. "Kim" ve "ne" asıl soru zamirleridir. Diğerleri: hangisi, kaçı, nereye, kime...
Örnekler:
Mustafa ile nerede buluşacaksınız?
("Nerede" -> Soru Zamiri)
Şiirlerden en çok hangisini beğendin? ("Hangisini" -> Soru Zamiri)
Bana pazardan ne aldın? ("Ne" -> Soru Zamiri. Cevap: Elma, armut vb. isim olabilir.)
⚠️ Dikkat: Soru sözcüğü bir ismin önüne gelip onu etkilerse sıfat olur.
Hangi bahçeyi görsem perişan. ("Hangi" sözcüğü "bahçe" ismini nitelediği için Soru Sıfatıdır.)
Ek Halindeki Zamirler:
1. İlgi Zamiri (-ki): Türkçede ismin yerini tutan "-ki" ekiyle oluşturulan zamirlerdir. Kendinden önceki kelimeye daima bitişik yazılır. Genellikle belirtili isim tamlamalarında tamlananın düşmesiyle oluşur.
Örnek:
Benim elbisem pembe, seninki yeşil. (seninki = senin elbisen)
Örnekler: Kiminki, neyinki, onunki...
2. İyelik Zamiri (İyelik Ekleri): İsimlerin sonuna eklenerek onların neye, kime veya kaçıncı kişiye ait olduğunu gösteren eklerdir. Türkçede iyelik ekleri aynı zamanda iyelik zamiri olarak kabul edilir.
Örnek:
Kalemim kırıldı. (Kimin kalemi? -> Benim kalemim)
Örnekler: Kiminki, neyinki, onunki...
2. İyelik Zamiri (İyelik Ekleri): İsimlerin sonuna eklenerek onların neye, kime veya kaçıncı kişiye ait olduğunu gösteren eklerdir. Türkçede iyelik ekleri aynı zamanda iyelik zamiri olarak kabul edilir.
Örnek:
Kalemim kırıldı. (Kimin kalemi? -> Benim kalemim)
⚠️ Sıfat ve Zamir Farkı:
Sınavda birkaç soru zordu. ("Birkaç" sözcüğü "soru" ismini belirttiği için Belgisiz Sıfat)
Kimi benim gibi erir derinden. ("Kimi" sözcüğü insan isminin yerini tuttuğu için Belgisiz Zamir)
Not: "Şey" sözcüğü daima Belgisiz Zamir kabul edilir
🧠 Örnek Soru
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde zamir yoktur?
A) Bunu sana kim söyledi?
B) Herkes kendi işine baksın.
C) Şu güzel günlerin kıymetini bil.
D) Bazıları derse geç kaldı.
Çözüm:
A'da: Bunu (İşaret Z.), Sana (Kişi Z.), Kim (Soru Z.) var.
B'de: Herkes (Belgisiz Z.), Kendi (Dönüşlülük Z.) var.
D'de: Bazıları (Belgisiz Z.) var.
C'de: "Şu güzel günler" tamlamasında "Şu" sözcüğü "günler" ismini işaret ettiği için sıfattır. Zamir yoktur.
Cevap: C
💡 Çalışma İpucu
Sıfatlar ve zamirleri karıştırmamak için şu kuralı hatırla: Sıfatların önünde mutlaka bir isim bulunur (Bu kalem). Zamirler ise ismin yerini tek başına tutar veya ek alır (Bunu ver). "Şey" kelimesini gördüğün her yerde aklına *Belgisiz Zamir* gelsin!