Kaside

Kasideler; genellikle din ve devlet büyüklerini övmek amacıyla yazılan, ancak bazen yergi (eleştiri) veya ölüm gibi konuları da işleyen uzun şiirlerdir.

Nazım Birimi: Beyit.

Beyit Sayısı: Genellikle 33 ile 99 beyit arasında değişir.

Kafiye Düzeni: Gazel ile aynıdır (aa,ba,ca,da...).

Matla: İlk beyittir.

Makta: Son beyittir.

Taç Beyit: Şairin mahlasının (adının) geçtiği beyittir.

Beytü'l-kasid: Kasidenin en güzel beytidir.

Konularına Göre Kasideler:

Tevhit: Allah'ın birliğini ve varlığını anlatan kasideler.

Münacat: Allah’a yalvarıp yakarmak için yazılanlar.

Naat: Hz. Muhammed’i (Peygamberimizi) övmek için yazılanlar.

Methiye: Padişah, sadrazam gibi devlet büyüklerini övmek için yazılanlar.

Hicviye: Bir kişiyi veya durumu eleştirmek (yergi) için yazılanlar.

Mersiye: Ölen birinin ardından duyulan üzüntüyü anlatmak için yazılanlar.

Cülusiye: Padişahın tahta çıkışını kutlamak için yazılanlar.

Kasidenin Bölümleri: Bir kaside sırasıyla şu 6 bölümden oluşur:

Nesib (Teşbib): Kasidenin giriş bölümüdür. Burada asıl konuyla ilgisi olmayan bahar, kış, ramazan, bayram tasvirleri veya bir güzelin tasviri yapılır.

Girizgâh: Nesib bölümünden asıl konuya (methiyeye) geçişi sağlayan, genellikle tek beyitten oluşan bölümdür.

Methiye: Kasidenin asıl bölümüdür. Şair kimi övecekse (padişah vb.) bu bölümde över.

Tegazzül: Her kasidede bulunmaz. Şairin, şairlik gücünü ve yeteneğini göstermek için araya sıkıştırdığı, kasideyle aynı ölçü ve kafiyedeki gazeldir.

Fahriye: Şairin kendini ve sanatını övdüğü bölümdür.

Dua: Kasidenin son bölümüdür. Övülen kişi için dua edilir ve iyi dileklerde bulunulur.

📝 Örnek İnceleme

Fuzuli'nin "Su Kasidesi"nden (Naat örneği):

Saçma ey göz eşkden gönlümdeki odlara suKim bu denlü tutuşan odlara kılmaz çâre su

Açıklama: Bu beyit, Peygamber Efendimizi övmek için yazılmış ünlü bir Naat örneğidir. Şair burada, "Ey göz! Gönlümdeki ateşlere gözyaşından su saçma; çünkü bu kadar (aşkla) tutuşan ateşlere su çare olmaz," demektedir.