Şiir Türleri

1. Lirik Şiir Duygusal konuları işleyen şiirlerdir. Lirik şiir, Eski Yunan'da "lir" adı verilen sazlarla söylendiğinden bu adı almıştır. Bu şiirlerde akıcılık, coşku ve duygusallık ön plandadır. Şiirde aşk, ayrılık, özlem, ölüm, hasret vb. temalar işlenir. İslamiyet'ten önceki koşuk; Halk edebiyatındaki mani, türkü ve güzelleme; Divan edebiyatındaki gazel, murabba ve şarkı lirik özellikler gösteren şiirlerdir.

Kömür gözlüm ne salının karşımda,

Gündüz hayalimde, gece düşümde.

Bir güzelin sevdası var başımda,

Yar sevdası çetin olur yaradan.

Karacaoğlan

2. Epik (Destansı, Hamasi) Şiir Konusu savaş, kahramanlık, vatan sevgisi, yiğitlik olan ve herhangi bir olayı veya tarihi bir hadiseyi coşkulu bir şekilde anlatan şiirlere epik şiir denir. Epik şiir Batı edebiyatında "epope", epik hamasi şiir, destansı şiir veya kahramanlık şiiri olarak bilinir. Halk edebiyatındaki destanlar ve koçaklamalar bu türün en önemli örnekleridir. Homeros'un derlediği "İlyada ve Odysseia Destanı" bu türün ilk örneği kabul edilir.

İlayda’dan…

Söyle,tanrıça Peleusoğlu Akhilleus’un öfkesini söyle.

Acı üstüne acıyı Akhalara o kahreden öfke getirdi,

Ulu canlarını Hades’e attı nice yiğitlerin,

Gövdelerinı yem yaptı kurda kuşa.

Buyruğu yerine geliyordu Zeus’un,

İlk açıldığı günden beri araları

Erlerin başbuğu Atreusoğlu’yla Tanrısal Akhilleus’un.

Homeros

3. Didaktik (Öğretici) Şiir Herhangi bir konuda bilgi, ders veya öğüt verme amacı güdülen şiirlerdir. Bu şiirlerde şair, bir düşünceyi okuyuculara benimsetmek ister.

Güzel dil, Türkçe bize,

Başka dil, gece bize.

İstanbul konuşması

En saf, en ince bize

Ziya Gökalp

4. Pastoral Şiir Pastoral şiir; doğa güzelliklerini, kır ve çoban hayatını anlatan, tabiat güzelliklerini tanıtıp sevdirmek gayesini taşıyan şiirlerdir. Doğaya karşı bir sevgi, bir özenme söz konusudur. "Pastoral" kelimesi aslında "çobanlarla ilgili" demektir. Bu kelime için Türk Dil Kurumu (TDK), "çobanlama" karşılığını önermektedir.

Edebiyatımızda ilk pastoral şiir, Abdülhak Hamit Tarhan’ın Sahra adlı eseridir.

* İdil: Doğrudan doğruya tabiat manzaralarını canlandıran ve şairin doğa karşısında duygulanmasını anlatan pastoral şiirlerdir.

* Eglog: Bir çobanla karşılıklı konuşma tarzında yazılan pastoral manzumelere denir. Edebiyatımızda İdil denilebilecek pastoral şiirler varsa da Eglog tarzı şiir pek yoktur.

Not: Manzume, koşuk biçiminde yazılmış olmakla birlikte şiir düzeyine ulaşamamış, sanat değeri taşımayan, öğretici yanı ağır basan metinlerdir.

Bingöl Çobanları

Daha deniz görmemiş bir çoban çocuğuyum

Bu dağların eskiden aşinasıdır soyum

Bekçileri gibiyiz ebenced buraların

Bu tenha derelerin, bu vahşi kayaların

Göremediği gün yoktur sürü peşinde bizi

Her gün aynı pınardan doldurur destimizi

Kırlara açılırız çıngıraklarımızla.

Kemalettin Kamu

5. Satirik (Eleştirel) Şiir Toplumsal düzensizliklerin, aksaklıkların veya ki

şilerin gülünç yönlerinin alaycı ve iğneleyici bir üslupla eleştirildiği şiir türüdür. Söylenmek istenen sözün tam tersi kastedilerek, tariz sanatıyla da aktarılabilir. Satirik şiir Halk edebiyatında Taşlama, Divan edebiyatında Hicviye, Batı edebiyatında ise Satir olarak adlandırılır.

* Temsilciler: Divan edebiyatında Nef'i; Halk edebiyatında Seyranî ile Bayburtlu Zihni bu türün en önemli temsilcileridir.

Söylersin de söz içinde şaşmazsın,

Helâli haramı yersin, seçmezsin,

Nasibin kesilir de sular içmezsin,

Akar çaylar senin olsa ne fayda?

Pir Sultan Abdal

1. Dramatik Şiir Dramatik şiir; dram türü konuları içeren, acıklı ya da korkunç olayları teatral bir üslupla (harekete dönüşebilen, canlandırılabilen) anlatan şiir türüdür. Opera için yazılan manzum eserler bu türün örneklerindendir. Başlangıçta trajedi ve komedi olmak üzere iki tür olan bu şiir türü, dramın eklenmesi ile üçe çıkmıştır.

* Temsilciler: Batı edebiyatında Corneille, Racine, Shakespeare; Türk edebiyatında Namık Kemal, Abdülhak Hamit Tarhan, Faruk Nafiz Çamlıbel dramatik şiir örnekleri sunmuşlardır.

Not: Tariz Sanatı; Bir sözün, görünürdeki anlamının tam tersi amaçlanarak kullanılmasıyla gerçekleştirilen mecazlı anlatımdır. Bir kişiyi iğneleme, bir konuyla alay etme veya sözün tam tersini kastetmedir.

Var olmak ya da olmamak, mesele bu ,

Gözü dönmüş talihin sapanına, oklarına,

İçin için katlanmak mı daha soylu,

Yoksa, bir dertler denizine karşı silaha sarılıp

Son vermek mi onlara? Ölmek, uyumak…

(Shakespeare, Hamlet)