Divan Edebiyatı ile Halk Edebiyatının Karşılaştırılması

İçerik yönünden ayıran özellikler şunlardır:

* Divan şairleri medresede, halk şairleri ise usta-çırak ilişkisiyle yetişirler.

* Divan şiiri; Arapça, Farsça ve Türkçe dillerinin karışımıyla oluşan ve "Osmanlıca" denilen bir dil yapısıyla oluşturulurken, halk şiirinin dili halkın kullandığı sade Türkçedir.

* Divan şiirinde genellikle soyut, hayali unsurlar ya da günlük yaşamdan kopuk olaylar ele alınır; halk şiirinde ise günlük yaşamın gerçekleri şiirin konusudur.

* Divan şiirinde Arap ve Fars kültürü etkisi görülür (nazım şekilleri, nazım birimi ve ölçü). Halk şiiri ise zaman zaman Divan şiirinden etkilense de Orta Asya'dan gelen kendine özgü kültüründen vazgeçmemiştir.

* Divan şairleri şiirlerini "Divan" adı verilen bir kitapta topladıkları için bu edebiyata "Divan Edebiyatı" denmiştir. Bunun dışında "Saray Edebiyatı", "Zümre Edebiyatı" ve "Klasik Türk Edebiyatı" olarak da adlandırılır. Halk edebiyatında ise ozanların şiirlerinin toplandığı defterlere "Cönk" denir.

* Divan edebiyatının halktan kopuk, anlaşılması zor, kapalı bir anlatımı varken; halk edebiyatının toplumun tümüne hitap edebilecek sade, anlaşılabilir ve açık bir anlatımı vardır

* Divan = Aruz Ölçüsü, Ağır Dil, Kalıplar.

* Halk = Hece Ölçüsü, Sade Dil, Doğaçlama.

🔑 Bilmen Gereken 4 Temel Fark

Bu karşılaştırmayı şu 4 başlık altında zihnine kodlayabilirsin:

1. Ölçü ve Nazım Birimi (Şekil Özellikleri)

* Divan Edebiyatı: Temel ölçü Aruz Ölçüsüdür. Nazım birimi genellikle Beyittir (ikili dize).

* Halk Edebiyatı: Temel ölçü millî ölçümüz olan Hece Ölçüsüdür (7'li, 8'li, 11'li). Nazım birimi Dörtlüktür.

2. Dil ve Üslup

* Divan Edebiyatı: Dil ağırdır. Arapça ve Farsça tamlamalarla doludur. "Sanat yapmak" amaçtır (Sanat için sanat).

* Halk Edebiyatı: Dil sadedir, halkın konuştuğu Türkçedir. Anlaşılması kolaydır (Toplum için sanat).

3. Konu ve İçerik

* Divan Edebiyatı: Konular soyuttur. Aşk genellikle platoniktir. Sevgili "idealize" edilmiştir (gerçek hayatta olmayan bir güzellik). Mazmun denilen kalıplaşmış sözler (selvi boy, ok kirpik) kullanılır.

* Halk Edebiyatı: Konular somuttur. Gerçek hayattaki aşk, doğa güzellikleri, ayrılık ve ölüm işlenir.

4. Eserlerin Toplandığı Yer

* Divan Edebiyatı: Şairler şiirlerini "Divan" adı verilen kitaplarda toplar.

* Halk Edebiyatı: Şairler (Ozanlar) şiirlerini "Cönk"(dana dili de denir) adı verilen defterlerde toplar.

📝 Örnek Üzerinden İnceleme

İki farklı şiir parçasını inceleyerek farkı somutlaştıralım:

Örnek 1 (Divan Şiiri - Fuzuli): "Mende mecnûn’dan füzûn âşıklık isti’dâdı var Âşık-ı sâdık menem Mecnûn’un ancak adı var"

Analiz:

* Dil: "İsti'dad", "Füzûn" gibi yabancı kökenli kelimeler var.

* Ölçü: Aruz ölçüsüyle yazılmış.

* Anlam: Mecnun (Leyla ile Mecnun hikayesi) gibi soyut ve kültürel bir gönderme yapılmış. Bu Divan Edebiyatıdır.

Örnek 2 (Halk Şiiri - Karacaoğlan):"İncecikten bir kar yağar, Tozar Elif Elif diye.Deli gönül abdal olmuş, Gezer Elif Elif diye."

Analiz:

* Dil: Tertemiz, günümüzde bile anladığımız Türkçe.

* Ölçü: 8'li Hece ölçüsü.

* Biçim: Dörtlük nazım birimi.

* Anlam: Doğa (kar) ve gerçek bir sevgili (Elif) anlatılıyor. Bu Halk Edebiyatıdır.

"Mahlas" ve "Tapşırma"yı Karıştırma! Sınavlarda sıkça sorulan bir detaydır:

* Divan şairinin şiirde takma adını kullanmasına Mahlas denir. (Genelde son beyitte geçer).

* Halk şairinin (Ozanın) şiirde adını kullanmasına Tapşırma denir. (Genelde son dörtlükte geçer).